RTI (సమాచార హక్కు చట్టం) ద్వారా ఏమేం సమాచారం ఎలా అడగాలో తెలుసా..???

0

RTI (సమాచార హక్కు చట్టం) ద్వారా ఏమేం సమాచారం ఎలా అడగాలో తెలుసా..???

దేశ ప్రధాని జీతమెంత..? రాష్ట్రపతి విధులు ఏమిటి..?? ఫలానా మంత్రి, ఎంపీ లేదా ఎమ్మెల్యే ఫారిన్ టూర్‌లో పెట్టిన ఖర్చు ఎంత..?? అసెంబ్లీలో ఎంత మంది పనిచేస్తారు..? ఏంటీ ప్రశ్నలు. అని అనుకుంటున్నారా..?? ఏమీ లేదండీ. సమాచార హక్కు చట్టం తెలుసు కదా..! దాని ప్రకారం ముందు చెప్పిన విధంగా ప్రభుత్వం, దాని సంస్థలు, దాని ఆధ్వర్యంలో నడిచే ఇతర సంస్థలు ఇలా దేన్నుంచైనా, ఎవరి గురించైనా సమాచారం అడిగే హక్కు మనకు రాజ్యాంగం కల్పించింది.

దాని గురించే ఇప్పుడు చెప్పబోయేది. చాలా మంది సమాచార హక్కు చట్టం (రైట్ టు ఇన్ఫర్మేషన్ యాక్ట్ – ఆర్‌టీఐ) పేరు వినే ఉంటారు. కానీ అసలు అది ఏమిటి..?? దాంతో మనకు ఎలాంటి ఉపయోగం ఉంటుంది..? సమాచారాన్ని ఎలా అడగాలి..??? తదితర వివరాలేవీ చాలా మందికి తెలియదు. ఈ క్రమంలో వాటి గురించి ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం. ప్రభుత్వ సంస్థలు, యంత్రాంగం, పాలన, నిర్ణయాలు, జీవోలు, ప్రజా ధనం ఖర్చు. ఇలా ఏదైనా కానీ పౌరుడిగా సమాచార హక్కు చట్టాన్ని మనం వినియోగించుకోవచ్చు.




భారత ప్రభుత్వం సమాచార హక్కు చట్టం 2005ను పార్లమెంటులో ఆమోదించి ప్రతి పౌరుడికి సమాచారం తెలుసుకునే హక్కును ప్రసాదించింది. అప్పటికే అమల్లో ఉన్న ఫ్రీడమ్ ఆఫ్ ఇన్ఫర్మేషన్ యాక్ట్ 2002 స్థానంలో దీన్ని తీసుకువచ్చింది. అన్ని ప్రభుత్వ విభాగాలు, వాటి పాలనా తీరు, నిధుల వినియోగంతోపాటు ప్రభుత్వం నుంచి 95 శాతం మేర నిధులు పొందుతున్న ప్రైవేటు సంస్థలు, స్వచ్చంద సంస్థలు ఈ చట్టం పరిధిలోకి వస్తాయి.

వీటి నుంచి పౌరులు, దేశ ప్రయోజనాల రీత్యా తగిన సమాచారాన్ని ఉచితంగా పొందవచ్చు. ప్రతి పౌరుడూ విధిగా తెలుసుకోవాల్సిన చట్టం ఇది. సమాచారం అంటే ఏ రూపంలో ఉన్నది అయినా సమాచారమే. రికార్డులు, డాక్యుమెంట్లు, మెమోలు, ఈ మెయిల్స్, అభిప్రాయాలు, సలహాలు, పత్రికా ప్రకటనలు, సర్క్యులర్లు, ఆదేశాలు, నోట్స్, అధికారిక సమావేశాల వివరాలు, లాగ్ పుస్తకాలు, కాంట్రాక్టులు, నివేదికలు, నిధుల కేటాయింపు, వ్యయం తదితర విషయాలకు సంబంధించిన ఫిజికల్, ఎలక్ట్రానిక్ రూపంలో ఉన్న సమాచారాన్ని కోరవచ్చు. ప్రింటెడ్ కాపీలు లేదా సీడీలు, ఫ్లాపీలు, డిస్క్ ల రూపంలో సమాచారం పొందవచ్చు.

సమాచార హక్కు చట్టం ప్రకారం ప్రతీ ప్రభుత్వ విభాగం సాధారణ సమాచారాన్ని ప్రజలకు స్వచ్చందంగా అందించాలి. ఈ సమాచారాన్ని బోర్డుల రూపంలో, వెబ్ సైట్లలో ప్రదర్శించాలి. ఉద్యోగులకు సంబంధించిన విధులు, బాధ్యతలు, అధికారుల వివరాలు, నియమావళి, ముఖ్యమైన గణాంకాలు తదితర సమాచారం మనం కోరవచ్చు. సమాచార హక్కు చట్టం నిబంధనలకు లోబడి పౌరులు అడిగిన సమాచారాన్ని ప్రభుత్వ అధికారులు అందించాలి. అయితే, ఇందులో కొన్ని మినహాయింపులు ఉన్నాయి.అడుగుతున్న సమాచారం వల్ల ప్రభుత్వ వనరులు దుర్వినియోగం అయ్యే ప్రమాదం ఉన్నా, రికార్డుల భద్రతకు ముప్పు ఉన్నా అలాంటి సమాచారం ఇవ్వడానికి నిరాకరించవచ్చు.

దేశ భద్రతకు, ఆర్థిక ప్రయోజనాలకు, పొరుగు దేశాలతో సంబంధాలకు విఘాతం కలిగించే సమాచారాన్ని ఈ చట్టం కింద తెలుసుకోవడానికి అవకాశం లేదు. పైగా పౌరులకు మాత్రమే ఈ సమాచార హక్కు కల్పించారు. కార్పొరేట్లు, అసోసియేషన్లు, కంపెనీలు సమాచారాన్ని అడగలేవు. ప్రతీ ప్రభుత్వ విభాగంలోనూ ప్రజా సమాచార అధికారి (పీఐవో), సహాయ ప్రజా సమాచార అధికారి ఉంటారు. కొన్ని సందర్భాల్లో రెవెన్యూ శాఖకు సంబంధించి తహశీల్దారులే ప్రజా సమాచార అధికారి (పీఐఓ) గా వ్యవహరిస్తున్నారు. సాధారణంగా ఉప తహశీల్దార్లు ఈ బాధ్యతలను చూసుకుంటారు. ఇలాగే ప్రతీ ప్రభుత్వ శాఖ, విభాగంలోనూ ఓ అధికారి తన రెగ్యులర్ విధులతోపాటు పౌరులు కోరిన సమాచారం ఇచ్చే బాధ్యతలను చూస్తుంటారు.




పంచాయతీ కార్యాలయంలో కార్యదర్శి, ఎంపీడీవో కార్యాలయంలో ఎక్స్ టెన్షన్ ఆఫీసర్, పోలీస్ స్టేషన్ లో ఎస్ఐ, ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రంలో వైద్యాధికారి, అగ్నిమాపక కేంద్రంలో లీడింగ్ ఫైర్ మ్యాన్, మండల విద్యా శాఖ అధికారి కార్యాలయంలో మండల విద్యాధికారి, విద్యుత్ శాఖలో డీఈ (ఆపరేషన్స్), వ్యవసాయ శాఖ అసిస్టెంట్ డైరెక్టర్, మార్కెట్ కమిటీలో సీనియర్ మార్కెటింగ్ అసిస్టెంట్, మున్సిపాలిటీలో మేనేజర్, కలెక్టరేట్ లో డీఆర్వో, ఎస్పీ కార్యాలయంలో అదనపు ఎస్పీ సమాచార అధికారిగా వ్యవహరిస్తారు.

ఏదేనీ ఫలానా శాఖకు సంబంధించిన సమాచారం అవసరమైతే సమీపంలోని ఆయా విభాగానికి వెళ్లి సమాచార అధికారి ఎవరు..? అని అడిగితే తెలియజేస్తారు. మనం ఏ శాఖ నుంచి సమాచారం కోరుతున్నామో ఆ శాఖ సెంట్రల్ పబ్లిక్ ఇన్ఫర్మేషన్ ఆఫీసర్ ను ఉద్దేశిస్తూ ఇంగ్లిష్ లేదా హిందీ లేదా ప్రాంతీయ భాషల్లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. దరఖాస్తును పోస్ట్ ద్వారా లేదా స్వయంగా వెళ్లి అందజేయవచ్చు. ఇందుకు నిర్ణీత దరఖాస్తు ఫామ్ అంటూ ఏదీ లేదు. సాధారణ తెల్లకాగితంపైనే రాసి సమర్పించవచ్చు. దరఖాస్తుకు రశీదు కూడా ఇవ్వాల్సి ఉంటుంది.

పది రూపాయల రుసుమును ఇండియన్ పోస్టల్ ఆర్డర్ లేదా నగదు రూపంలో చెల్లించాలి. అలాగే, కోరిన సమాచారాన్ని ఇచ్చేందుకు అయ్యే ఖర్చును కూడా భరించాల్సి ఉంటుంది. ప్రతి ఏ4 లేదా ఏ3 సైజు పేపర్ కు రెండు రూపాయలు, లేదా వాస్తవిక ఖర్చును భరించాలి. ఫ్లాపీ డిస్క్‌ రూపంలో ఇవ్వాలంటే 50 రూపాయల చార్జీ, సీడీ 100 రూపాయలు, డీవీడీ 200 రూపాయల వ్యయం అవుతుంది. అయితే, దారిద్ర్య రేఖ కంటే దిగువన ఉన్నవారికి ఈ రుసుముల నుంచి మినహాయింపు ఉంది. ఏ భాషలో కోరితే అదే భాషలో సమాచారాన్ని ఇవ్వాలి.


దరఖాస్తు అందిన 30 రోజుల్లోగా దరఖాస్తుదారుడికి కోరిన సమాచారాన్ని అందించాల్సి ఉంటుంది. వ్యక్తుల ప్రాణాలు, స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన అంశాలైతే రెండు రోజుల్లోనే సమాచారాన్ని ఇవ్వాలి. ఒకవేళ కోరిన సమాచారం చట్టంలోని నిబంధనలకు లోబడి ఇవ్వకూడనిది అయితే దరఖాస్తును తిరస్కరిస్తారు. తిరస్కరణకు గల కారణాన్ని తెలియజేస్తూ అప్పీలేట్ అథారిటీ వివరాలు కూడా ఇస్తారు. సహేతుకంగా లేదనిపిస్తే అప్పిలేట్ అథారిటీకి వెళ్లాల్సి ఉంటుంది. నిర్ణీత కాల వ్యవధిలోపు స్పందన లేకున్నా దాన్ని తిరస్కరణగానే భావించి అప్పీల్ కు వెళ్లవచ్చు. అలాగే, ఇచ్చిన సమాచారం పట్ల సంతృప్తిగా లేకున్నా కూడా ఫస్ట్ అప్పీలేట్ అథారిటీ వద్దకు వెళ్లాలి.

సీనియర్ ర్యాంకులో ఉన్న సీపీఐవో అధికారికి 30 రోజుల్లోపు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి. దీన్ని సంబంధిత అధికారి 30 నుంచి 45 రోజుల్లోపు పరిష్కరించాల్సి ఉంటుంది. నిర్ణీత గడువులోపు పరిష్కరించకపోయినా, ఇచ్చిన ఆదేశాల పట్ల సంతృప్తిగా అనిపించకపోయినా 90 రోజుల్లోపు రాష్ట్ర, కేంద్ర సమాచార కమిషన్ వద్దకు రెండో అప్పీల్ కు వెళ్లవచ్చు. అలాగే, దరఖాస్తు స్వీకరించకపోయినా, లేదా సంబంధిత ప్రభుత్వ విభాగంలో సమాచార అధికారిని నియమించకపోయినా అప్పీల్ కు వెళ్లవచ్చు. కోరిన సమాచారాన్ని ఇవ్వడంలో సంబంధిత అధికారి విఫలమైతే అప్పుడు ఆ అధికారి నిబంధనల మేరకు పరిహారం ఇవ్వాల్సి రావచ్చు.

సరైన ఆధారాలతో దరఖాస్తు చేసుకుంటే కమిషన్ ఈ దిశగా ఆదేశాలిస్తుంది. అంతేకాదు, దరఖాస్తు తీసుకోకపోవడం, ఉద్దేశపూర్వకంగా సమాచారం అందించడంలో జాప్యం, అసంపూర్తి, తప్పుడు సమాచారం ఇవ్వడం నేరం. ఇలా చేస్తే పీఐవోలకు రూ.25వేల వరకు జరిమానా విధించవచ్చు. క్రమశిక్షణ చర్యలకు కూడా కమిషన్ ఆదేశించవచ్చు. ఒకవేళ తప్పుడు సమాచారం ఇచ్చినట్టయితే రాష్ట్ర సమాచార కమిషన్ కు అప్పీల్ చేసుకోవాల్సి ఉంటుంది. అక్కడా న్యాయం జరగకపోతే న్యాయస్థానాన్నిఆశ్రయించవచ్చు.

Leave A Reply